پنجشنبه 11 دي 1348
1 Like
گذرگاه هفت
منبع: روزنامه اعتماد ،سال دهم ، شماره 2697 ، یکشنبه 19 خرداد 1392

گذرگاه هفت
معانی ، وجوه و ابعاد مرگ

دکتر غلامحسین معتمدی
مرگ نیز مانند زندگی معانی متفاوت و متنوّعی را به ذهن متبادر می کند که با نوع نگاه و قالب فکری افراد و زمینه ی فرهنگی آنان مرتبط است. برخی آن را ادامه ی زندگی و انتقال به حیاتی دیگر می دانند.بعضی مرگ را واقعیّت محتوم و اجتناب ناپذیر زندگی و رویارویی با پایان پذیری و نقطه ی پایانی میثاقی به شمار می آورند که میان زیستن و شاخص های زندگی به طور طبیعی منعقد شده است. گروهی مرگ را داوری نهایی در باب زندگی قلمداد می کنند که پاداش یا مکافات را به دنبال می آورد و گروهی دیگر مرگ را وضعیتی فوق العاده و اضطراری به حساب می آورند . یک تراژدی که منعکس کننده ی شکست و باخت و نفی ارزش های زندگی است که به پوچی و بی معنایی می انجامد. و بالاخره عدّه ای بدون آن که مرگ را در تقابل با زندگی قرار دهند آن را آینه ی تمام نمای زندگی می دانند و با پذیرش همنوایی آن دو معتقدند که تمام ارزش های زندگی انسان از فناپذیری او ناشی می شود و معنی مرگ هر فرد از معنایی که در طول حیات به زندگی خود بخشیده است حاصل می گردد. لذا برای خوب مردن باید خوب زیست و برای خوب زیستن نباید از مرگ غافل شد. به قول نظامی : همان به کاین نصیحت یاد گیریم که پیش از مرگ یک نوبت بمیریم از تمام این مباحث برخی نکات کاربردی و آموزنده به دست می آید. 1- مرگ با حفط معیارها و ملاک های پذیرفته شده در زندگی مغایرت ندارد. 2- تلقّی مرگ به عنوان باخت ویا شکست منعکس کننده شکست در زندگی است که ربطی به خود مرگ ندارد. 3- رویارویی با مشکلات زندگی باید به نحوی آگاهانه و مستقیم صورت گیرد. در برابر مرگ نیز باید از همین رویه پیروی کرد و انکار و گریز از آن راه به جایی نخواهد برد. می توان ازسه بعد به مرگ نگریست. مرگ غیرشخصی که در مرگ به مثابه رویدادی غیرشخصی به چشم می خورد که به علت تهی بودن از عناصر رابطه ی انسانی در ناظر ایجاد ماتم یا سوک نمی کند.خواندن آگهی درگذشت افراد ناآشنا چون با فقدان عاطفی همراه نیست غیرشخصی تلقّی می شود. در بعد بین فردی با فقدان شخصی که برای ما اهمیت دارد روبرو هستیم که منجر به داغدیدگی ، سوک و ماتم می شودو فضای روانی – اجتماعی بازمانده را تغییرمی دهد و در تجربه ی شخصی یا درون فردی او مؤثر است. بعد درون فردی یا شخصی به تجربه ی درونی میرایی خود شخص و فناپذیری او و رویارویی با مرگ اشاره دارد که تصور یا پیش بینی آن ناخوشایند و هراسناک است. ما همیشه از مرگ به صورت پدیده ای مفرد و منفرد یاد می کنیم ، حال آن که در فرایند مردن یک نفر می توان از تعبیر مرگ ها استفاده کرد. به عنوان مثال در بسیاری ازموارد مدت ها پیش از لحظه ی نهایی مرگ، مرگ اجتماعی روی می دهد که نشان دهنده ی مرگ نمادین فرد در دنیایی است که به تدریج از او دور و کوچک می شود و جدایی میان او و اشخاص مهم زندگی اش رخ می دهد. در صورتی که فرد در تنهایی و انزوا رها شود این نوع مرگ می تواند مدت ها پیش از پایان واقعی زندگی فرا رسد و در فرد سالمندی که دیگر در جامعه فعال نیست یا از شبکه ای حمایتی برخوردار نمی شود ،انواع احساس ها و حالات بیمارگونه را به وجود می آورد. در مرگ روانشناختی عبور فرد از فرایند مردن و همراهی آن با ماتم داری و مقابله با طیف متنوّعی از فقدان های جسمی ، روحی ،اجتماعی و رابطه ای در شخصیّت و ساختار روحی تاًثیر می گذارد. نوع سوّم مرگ زیست شناختی است که با وقوع آن ارگانیسم به عنوان یک موجودیّت انسانی دیگر وجود نخواهد داشت. مانند فردی که به کمک دستگاه های کمکی به حیات خود ادامه می دهد.او از لحاظ بیولوژیک مرده ولی پیشرفت های پزشکی اجازه می دهد که اندام های حیاتی اش زنده بماند. و بالاخره مرگ فیزیولوژیک هنگامی روی می دهد که توقّف کامل فعالیّت یا عملکرد تمام اندام های حیاتی رخ داده باشد.